Shkenca e “shpirtrave binjakë”: A ekziston vërtet partneri i përsosur?

Ideja se diku në botë ekziston “shpirti ynë binjak”, personi i destinuar ekskluzivisht për ne, është një nga rrëfimet më të qëndrueshme në historinë e marrëdhënieve njerëzore. Nga filozofia e lashtë deri te kultura moderne pop, koncepti i “shpirtit binjak” vazhdon të magjepsë, edhe pse shkenca sugjeron një qasje më komplekse dhe më pak fataliste.

Në Greqinë e lashtë, Platoni ofroi një nga interpretimet më poetike të dashurisë. Në “Simpoziumin”, miti tregon se Zeusi e ndan njeriun në dy pjesë, duke e lënë secilën gjysmë të endet përjetësisht në kërkim të partnerit të saj të humbur. Ky imazh ka formësuar thellësisht perceptimet perëndimore të lidhjes romantike dhe është përsëritur, në forma të ndryshme, gjatë shekujve.

Në shekujt që pasuan, letërsia dhe arti përforcuan idenë e tërheqjes fatale. William Shakespeare foli për “dashnorë të kryqëzuar”, ndërsa rrëfenjat mesjetare për dashurinë mbretërore e paraqitën dashurinë si një forcë absolute, shpesh tragjike. Industria moderne e argëtimit, nga kinemaja te romanet romantike, ka vazhduar të përsërisë premtimin e një marrëdhënieje të paracaktuar dhe të përsosur.

Megjithatë, psikologjia përshkruan një realitet të ndryshëm. Psikologu social Viren Swami argumenton se koncepti modern evropian i dashurisë romantike është historikisht i përcaktuar, jo i përjetshëm. Ideja e një zgjedhjeje ekskluzive dhe të qëndrueshme të partnerit nuk ka qenë gjithmonë dominuese, por është përforcuar nga ndryshimet shoqërore dhe kulturore. Në epokën moderne, aplikacionet e takimeve e kanë transformuar këtë kërkim në një proces më të ngjashëm me “blerjen e marrëdhënieve”, ku bollëku i zgjedhjeve shpesh çon në lodhje dhe shkëputje emocionale.

Në të njëjtin kontekst, Jason Carroll dallon konceptin e një shpirti binjak nga ai i një “partneri të vetëm jetësor”. Siç thekson ai, ideja se partneri ideal thjesht “zbulohet” mund të jetë mashtruese. Të dhënat e hulumtimit, si ato të C. Raymond Knee, tregojnë se ata që besojnë se marrëdhëniet janë “të shkruara” kanë tendencë të dyshojnë më lehtë në veten e tyre pas konfliktit ose vështirësisë. Anasjelltas, ata që i perceptojnë marrëdhëniet si një fushë zhvillimi dhe përshtatjeje tregojnë rezistencë dhe angazhim më të madh.

Tërheqja e fortë emocionale dhe fizike, e konsideruar shpesh si provë e një “lidhjeje të fatit”, nuk është gjithmonë një tregues i besueshëm i përputhshmërisë. Vicki Pavitt thekson se ajo që perceptohet si kimi e fortë ndonjëherë mund të lidhet me modelet e ankthit ose traumat emocionale të kaluara. Koncepti i lidhjes traumatike kërkon të shpjegojë pse marrëdhëniet me periudha alternative tensioni dhe afirmimi mund të duken veçanërisht të forta, edhe kur ato karakterizohen nga paqëndrueshmëria.

Biologjia e tërheqjes shton një shtresë të mëtejshme pasigurie. Ndryshimet hormonale, si dhe përdorimi i pilulave kontraceptive, duket se ndikojnë në preferencat dhe perceptimet e partnerit. Ndërsa këto efekte zakonisht janë të kufizuara, ato nxjerrin në pah se sa dinamike dhe e ndryshueshme është përvoja e tërheqjes, duke minuar idenë e një “përputhjeje të përsosur” të paracaktuar në mënyrë të ngurtë.

Matematika gjithashtu sugjeron një perspektivë më pak romantike, por interesante. Greg Leo i Universitetit Vanderbilt argumenton, duke përdorur modele përputhshmërie, se në popullata të mëdha, ka të ngjarë të ketë shumë partnerë shumë të përputhshëm për secilin individ. Koncepti i “një dhe i vetëm” nuk shembet plotësisht, por ai pushon së trajtuari si një mundësi unike dhe e përcaktuar.

Qasja shkencore moderne nuk e hedh poshtë nevojën për një lidhje të thellë dhe kuptimplote. Përkundrazi, ajo e zhvendos theksin nga përsosmëria fatale në procesin e evolucionit të përbashkët. Dashuria, siç tregojnë të dhënat, i ngjan më pak një fati të paracaktuar dhe më shumë një marrëdhënieje dinamike të formuar përmes përshtatjes, angazhimit dhe rritjes së ndërsjellë. Në këtë version, “partneri ideal” nuk është thjesht dikush që e gjen, por dikush me të cilin gradualisht ndërton një lidhje kuptimplote me kalimin e kohës./CNN