‘Murtaja e Justinianit’ - Varri masiv në Jordani hedh dritë të re mbi pandeminë më të hershme të regjistruar në botë

Një ekip kërkimor i udhëhequr nga SHBA-të ka verifikuar varrin e parë masiv mesdhetar të pandemisë më të hershme të regjistruar në botë, duke ofruar detaje të reja rreth murtajës së Justinianit që vrau miliona njerëz në perandorinë bizantine midis shekujve të gjashtë dhe të tetë.

Gjetjet, të botuara në Journal of Archaeological Science të shkurtit, ofrojnë atë që studiuesit e quajnë një dritare të rrallë empirike mbi lëvizshmërinë, jetën urbane dhe cenueshmërinë e qytetarëve të prekur nga murtaja.

ADN-ja e marrë nga trupat në një varrezë masive në Jerash, në Jordaninë e sotme, tregon se varri përfaqësonte "një ngjarje të vetme mortore", në vend të rritjes normale dhe graduale me kalimin e kohës të një varreze tradicionale, sipas ekipit që vitin e kaluar, identifikoi Yersinia pestis si mikrobin që shkaktoi murtajën.

Hulumtimi i ri u përqendrua te viktimat, mënyra e jetesës së tyre, ndjeshmëria e tyre ndaj sëmundjes dhe arsyeja pse ndodheshin në Jerash, një qendër tregtare rajonale dhe epiqendra e pandemisë që zgjati nga viti 541 deri në vitin 750 pas Krishtit.

“Historitë e mëparshme identifikuan organizmin e murtajës. Vendndodhja e Jerash e kthen atë sinjal gjenetik në një histori njerëzore, rreth asaj se kush vdiq dhe si një qytet përjetoi krizën”, tha Rays Jiang, autori kryesor i studimit dhe profesor i asociuar në departamentin e shkencave globale, mjedisore dhe të shëndetit gjenomik të Universitetit të Floridës së Jugut.

 “Pandemitë nuk janë vetëm ngjarje biologjike, ato janë ngjarje shoqërore. Duke lidhur provat biologjike nga trupat me mjedisin arkeologjik, mund të shohim se si sëmundjet kanë prekur njerëz të vërtetë brenda kontekstit të tyre shoqëror dhe mjedisor.

“Kjo na ndihmon të kuptojmë pandemitë në histori si ngjarje të jetës së shëndetit të njeriut, jo vetëm shpërthime të regjistruara në tekst.”

Një ekip multidisiplinar arkeologësh, historianësh dhe ekspertësh gjenetikë nga Universiteti i Floridës së Jugut, Universiteti i Atlantikut të Floridës dhe Universiteti i Sidneit hartuan punimin, me Jiang dhe studiuesit e saj që shqyrtonin ADN-në e nxjerrë nga dhëmbët.

Ata zbuluan një gamë të larmishme demografike të viktimave, të cilat ajo tha se tregonin se një popullsi kryesisht e lëvizshme ishte së bashku dhe në mënyrë efektive e bllokuar në të njëjtin vend nga sëmundja, ngjashëm me mënyrën se si udhëtimet u mbyllën gjatë pandemisë Covid.

“Njerëzit lëvizin. Ata janë të përkohshëm dhe të prekshëm, dhe normalisht janë të shqetësuar, të shpërndarë. Këtu, ata u bashkuan nga kriza”, tha Jiang, duke shtuar se pandemitë e lashta lulëzuan në qytete me popullsi të dendur, të formuara nga udhëtimet dhe ndryshimet mjedisore.

Gërmimet zbuluan se më shumë se 200 njerëz ishin varrosur në varrin në hipodromin në Jerash, i njohur si Pompeii i Lindjes së Mesme për rrënojat e ruajtura greko-romake. Jiang tha se ata ishin një përzierje burrash dhe grash, të moshuarish dhe të rinjsh, "njerëz në kulmin e tyre dhe adoleshentë".

“Në atë kohë kishte skllevër, mercenarë, të gjitha llojet e njerëzve, dhe të dhënat tona janë në përputhje me faktin se kjo është një popullsi kalimtare. Kjo nuk është diçka e re”, vazhdoi ajo.

Jiang tha se hulumtimi nxori në pah paralele të tjera në pandemitë më moderne, veçanërisht Covid, të cilat Donald Trump i hodhi poshtë në ditët e para si "një mashtrim".

“Ekziston një shkollë e tërë mendimi, që thotë se pandemia e parë nuk ndodhi”, tha ajo. “Mohuesit argumentojnë se nëse shikoni të dhënat e regjistrimit të popullsisë, popullsia nuk u shemb si Murtaja e Zezë, nëse shikoni ndjekjen ekonomike, nuk shihni asgjë, nëse studioni hartat e dendësisë së banimit nuk shihni ndonjë përçarje. Dhe për më tepër, askush nuk kishte gjetur një varr masiv.”

"Por murtaja e parë është në fakt shumë më e lehtë për t'u zgjidhur sesa Covid. Ne kemi Yersinia pestis si mikrob; kemi një varr masiv dhe trupa, prova të forta se ka ndodhur. Nëse shoqëria apo institucionet kanë rënë, është një çështje më vete. Mund të kesh një sëmundje që përhapet me shpejtësi dhe nuk ke nevojë të kesh një revolucion, një revoltë, një ndryshim regjimi për të vërtetuar se ka ndodhur."/ Guardian.