Ngushtica e Gjibraltarit po zhduket? Roli i pllakave tektonike dhe skenari që ndan Evropën nga Afrika

Një proces gjeologjik jashtëzakonisht i ngadaltë, por i destinuar të transformojë thellësisht gjeografinë e Tokës, është duke u zhvilluar nën Ngushticën e Gjibraltarit, ngushticën që ndan Evropën dhe Afrikën.

Sipas simulimeve të fundit gjeofizike, lëvizjet e pllakave tektonike mund të shkaktojnë, gjatë një milion viteve të ardhshme, një transformim progresiv të zonës dhe madje fillimin e mbylljes së Oqeanit Atlantik.

Roli i harkut të Gjibraltarit

Në zemër të këtij procesi është një strukturë gjeologjike e njohur si Harku i Gjibraltarit, e vendosur në zonën e kontaktit midis pllakave afrikane dhe euroaziatike. Këtu ndodh një fenomen i quajtur subduksion, në të cilin një pllakë tektonike rrëshqet ngadalë nën një tjetër dhe zhytet në mantelin e Tokës.

Kjo zonë subduksioni ka lëvizur drejt perëndimit për afërsisht 30 milion vjet. Gjatë 5 milion viteve të fundit, lëvizja duket se është ndalur pothuajse, duke i bërë disa shkencëtarë të besojnë se sistemi ishte joaktiv. Megjithatë, modelet e reja kompjuterike tregojnë se kjo ka të ngjarë të jetë vetëm një ngadalësim i përkohshëm.

Studimi, i kryer nga studiues nga Universitetet e Lisbonës dhe Mainzit dhe i botuar në revistën Geology, sugjeron që kjo strukturë mund të “zgjohet” dhe të vazhdojë zgjerimin e saj drejt Atlantikut.

Një “pushtim” i mundshëm i Atlantikut

Sipas modeleve gjeodinamike, Harku i Gjibraltarit mund të kalojë gradualisht Ngushticën dhe të depërtojë në Atlantik gjatë 20 milion viteve të ardhshme, duke gjeneruar një sistem të ri të subduksionit oqeanik. Studiuesit e kanë quajtur këtë fenomen “pushtim i subduksionit”.

Nëse procesi vazhdon në një shkallë të gjerë, mund të zhvillohet një brez subduksioni i ngjashëm me “Unazën e Zjarrit” të Paqësorit, rajoni më sizmikisht aktiv në planet. Në këtë skenar, dyshemeja e oqeanit Atlantik do të konsumohej gradualisht ndërsa pllakat konvergojnë, duke i afruar kontinentet më shumë me njëri-tjetrin.

Pasojat afatgjata

Në kontekstin e “Ciklit Wilson”, modelit gjeologjik që përshkruan hapjen dhe mbylljen e oqeaneve gjatë qindra miliona viteve, ky fenomen do të përfaqësonte fillimin e një faze të re evolucionare të Atlantikut.

Në të ardhmen shumë të largët, subduksioni mund të kontribuojë në një tkurrje progresive të oqeanit, duke çuar ndoshta në ribashkimin e masave kontinentale aktualisht të ndara. Megjithatë, shkencëtarët theksojnë se këto ndryshime do të ndodhin në shkallë kohore prej dhjetëra miliona vitesh, dhe për këtë arsye të padukshme nga një perspektivë njerëzore.

Asnjë rrezik i menjëhershëm

Pavarësisht implikimeve spektakolare, fenomeni nuk paraqet ndonjë rrezik të menjëhershëm. Lëvizjet tektonike të përfshira zhvillohen me shpejtësi jashtëzakonisht të ngadalta – disa centimetra në vit – dhe efektet më të rëndësishme do të bëhen të dukshme vetëm gjatë një periudhe shumë të gjatë kohore gjeologjike.

Megjithatë, rajoni mbetet një zonë me interes për sizmologjinë: ngjarje të tilla si tërmeti i Lisbonës i vitit 1755, i cili shkaktoi një cunami shkatërrues, janë një kujtesë se edhe kufijtë tektonikë relativisht “të heshtur” mund të prodhojnë tërmete të rralla, por shumë intensive.

Një laborator natyror për të kuptuar evolucionin e oqeanit

Shkencëtarët e konsiderojnë Ngushticën e Gjibraltarit një laborator unik natyror. Simulimet e reja tre-dimensionale lejojnë vëzhgimin paraprak se si një zonë subduksioni mund të migrojë nga një oqean në tjetrin, një proces themelor në dinamikën e planetit.

Me fjalë të tjera, korridori i vogël detar midis Spanjës dhe Marokut mund të përfaqësojë hapin e parë në një proces gjeologjik të destinuar, në kohë shumë të lashta, të transformojë të gjithë Oqeanin Atlantik./Lajmi i Fundit