Shkencëtarët kanë zbuluar pse nuk i kujtojmë vitet tona të hershme (ja pse është ndoshta një gjë e mirë).

Mundohu të kujtosh ditëlindjen tënde të dytë. Pothuajse askush nuk mund ta bëjë vërtet këtë.

Ajo që mendojmë se mbajmë mend, në shumicën e rasteve, është një konstruksion i përbërë nga histori të dëgjuara një mijë herë dhe imazhe të para në albumet familjare. Amnezia infantile, pamundësia për të kujtuar vitet e para të jetës, është një gjendje e zakonshme për pothuajse të gjitha qeniet njerëzore. Dhe sot shkenca po fillon të shpjegojë pse.

Për një kohë të gjatë, mendohej se harrimi i viteve të para ishte një lloj kufizimi teknik i trurit të papjekur. Një problem i përkohshëm, i destinuar të zgjidhet vetë ndërsa rritemi. Hulumtimet e reja tregojnë një histori të ndryshme dhe, në një farë mënyre, më interesante: truri nuk i humbet ato kujtime për shkak të paaftësisë; ai i lë ato mënjanë qëllimisht.

Ne mësojmë shumë në vitet e para të jetës: gjuhën, marrëdhëniet, rregullat shoqërore, emocionet. Është një fazë e të mësuarit intensiv dhe të vazhdueshëm. Pikërisht për këtë arsye, shpjegojnë neuroshkencëtarët, truri duhet të krijojë hapësirë, të riorganizohet dhe të thjeshtojë. Dhe për ta bërë këtë, hyn në lojë një mekanizëm pak i njohur, por themelor.

Mikroglia, qelizat “mbledhëse të mbeturinave” të trurit që vendosin se çfarë të kujtojnë

Qeliza të veçanta të quajtura mikroglia jetojnë në trurin tonë. Ato janë pjesë e sistemit imunitar dhe janë përgjegjëse për ruajtjen e ekuilibrit të mjedisit të trurit. Gjatë fëmijërisë, kur truri është ende në zhvillim e sipër, këto qeliza punojnë pa u lodhur për të rafinuar lidhjet midis neuroneve, duke eliminuar ato më pak të dobishme dhe duke forcuar të tjerat.

Një grup studiuesish nga Trinity College Dublin ka vërejtur se pikërisht ky aktivitet “rirregullimi” duket se lidhet me zhdukjen e kujtimeve më të vjetra. Në kushte eksperimentale, kur aktiviteti i mikroglisë dobësohet përkohësisht, gjurmët e kujtesës mbeten më të arritshme. Jo sepse ato bëhen më të forta, por sepse nuk arkivohen aq thellë.

Pika kryesore është kjo: kujtimet e fëmijërisë nuk fshihen si skedarë të padobishëm, por heshten, shtyhen në sfond për t’i lejuar trurit të përshtatet me një botë që ndryshon me shpejtësi.

Kujtimet nuk zhduken vërtet.

Falë teknikave të vëzhgimit gjithnjë e më të rafinuara, studiuesit kanë qenë në gjendje të identifikojnë të ashtuquajturat “gjurmë kujtese”, grupe neuronesh që ruajnë një përvojë të jetuar. Edhe kur një kujtesë nuk është më e kujtueshme në mënyrë të vetëdijshme, ato gjurmë vazhdojnë të ekzistojnë.

Zonat e përfshira janë të njëjtat që i përdorim çdo ditë për të kujtuar vende, emocione dhe situata: hipokampusi dhe amigdala. Dallimi është se, me kalimin e kohës, qasja në ato gjurmë rregullohet, sikur truri të ketë vendosur të mos i bëjë më ato qendrore në jetën tonë të rritur.

Sipas Erika Stewart, tani një studiuese në Universitetin e Kolumbias, mikroglia vepron si “menaxher i kujtesës” i vërtetë, duke e ndihmuar trurin të vendosë se cilat kujtime të mbajë aktive dhe cilat të lërë në sfond.

Një aspekt interesant i këtij hulumtimi ka të bëjë me lidhjen midis sistemit imunitar dhe zhvillimit të trurit. Në kushte të caktuara, ky ekuilibër mund të ndryshojë, duke ndikuar gjithashtu në mënyrën se si organizohet kujtesa në vitet e para të jetës.

Shkencëtarët theksojnë se zhvillimi harmonik kërkon një lloj “armë të mesme”: as aktivitet i tepërt dhe as shumë i pakët i mikroglisë. Është një ekuilibër delikat, i cili gjithashtu mund të na ndihmojë të kuptojmë më mirë ndryshimet individuale në mënyrën se si e kujtojmë, mësojmë dhe e perceptojmë botën.

Harrimi për t’u rritur

Amnezia e fëmijërisë është ndoshta forma më e zakonshme e harresës. Dhe pikërisht sepse prek të gjithë, ne rrallë ndalemi për të pyetur se cili është kuptimi i saj. Sot e dimë se harresa është një pjesë integrale e të mësuarit, një mënyrë për ta bërë trurin më fleksibël, të gatshëm për t’u përballur me përvoja të reja pa u mbingarkuar nga e kaluara.

Siç shpjegon Tomás Ryan, autori kryesor i studimit të botuar në PLOS Biology, kujtesa nuk është një arkiv statik, por një sistem dinamik që ndryshon me ne gjatë gjithë jetës sonë.

Dhe ndoshta ky është mendimi më qetësues: nëse nuk i kujtojmë hapat ose fjalët tona të para, nuk është sepse diçka shkoi keq. Është sepse truri ynë po bënte vend në heshtje për atë që do të bëheshim./Burimi: PLOS Biology