Gjysma e botës po shpenzon më shumë për armët, qytetarët po paguajnë çmimin

Rritja globale e shpenzimeve ushtarake po sjell kosto gjithnjë e më të larta, sidomos për vendet me hapësirë të kufizuar fiskale si Italia.

Sipas Fondit Monetar Ndërkombëtar (FMN), rreth gjysma e vendeve të botës kanë rritur buxhetin e mbrojtjes në 5 vitet e fundit, ndërsa shitja e armëve nga kompanitë kryesore është dyfishuar në terma realë gjatë dy dekadave.

Raporti i fundit i FMN-së thekson se kjo prirje pritet të vazhdojë për shkak të tensioneve gjeopolitike në rritje. Në afat të shkurtër, rritja e shpenzimeve ushtarake mund të nxisë ekonominë duke rritur konsumin dhe investimet, sidomos në sektorin e mbrojtjes. Por në afat më të gjatë, ajo krijon probleme serioze: rrit inflacionin, përkeqëson financat publike dhe kufizon fondet për sektorë si shëndetësia, arsimi dhe mbrojtja sociale.

Sipas analizës së FMN-së mbi 164 vende që nga viti 1946, një “boom” tipik i shpenzimeve ushtarake zgjat mbi dy vjet e gjysmë dhe rrit shpenzimet e mbrojtjes me rreth 2.7% të PBB-së. Dy të tretat e kësaj rritjeje zakonisht financohen përmes rritjes së deficitit. Brenda tre viteve, borxhi publik rritet mesatarisht me 7 pikë përqindjeje të PBB-së.

Një faktor që e përkeqëson situatën është fakti se shumë vende importojnë pajisje ushtarake. Kjo do të thotë që një pjesë e madhe e përfitimeve ekonomike “rrjedh” jashtë vendit, duke ulur ndikimin pozitiv në ekonominë vendase.

FMN paralajmëron edhe për kompromisin klasik “armë kundër mirëqenies”: kur qeveritë financojnë mbrojtjen duke shkurtuar shpenzimet e tjera, reduktohen ndjeshëm fondet për shërbimet sociale. Në raste lufte, efekti është edhe më i rëndë, me rritje të madhe të borxhit dhe rënie reale të shpenzimeve sociale.

Një shembull konkret është Polonia, e cila ka rritur ndjeshëm shpenzimet për mbrojtjen dhe numrin e trupave, por duke u mbështetur kryesisht në importe nga SHBA-të dhe Koreja e Jugut.

Në këtë kontekst, FMN sugjeron që vendet duhet të planifikojnë me kujdes politikat fiskale, duke ruajtur qëndrueshmërinë e borxhit dhe duke mbrojtur shpenzimet sociale. Një qasje e koordinuar, sidomos në nivel rajonal, mund të ndihmojë në uljen e kostove dhe në rritjen e përfitimeve ekonomike.

Në fund, mesazhi është i qartë: rritja e shpenzimeve ushtarake mund të jetë e nevojshme për sigurinë, por pa një strategji të balancuar, ajo rrezikon të dëmtojë stabilitetin ekonomik dhe mirëqenien e qytetarëve.